Marnujemy potencjał odpadów komunalnych
Gospodarka obiegu zamkniętego w Polsce jest w początkowej fazie rozwoju – oceniają eksperci PreZero. Przeszkodą dla jej rozwoju jest m.in. brak jednej, spójnej strategii i planów na kolejne pięć czy dziesięć lat, co utrudnia planowanie inwestycji. Tym samym tracimy cenny zasób, który mógłby być wykorzystany do produkcji energii i ciepła. Przedstawiciele branży uważają, że potrzebne są zmiany legislacyjne, które wpłynęłyby na przyspieszenie inwestycji. – Główna bariera polega na tym, że patrzymy na GOZ punktowo. Nie rozwijamy strategii w skali całego kraju jednakowo, tylko realizujemy pojedyncze rozwiązania – ocenia Kamil Majerczak, CEO PreZero Polska.
Za koordynację transformacji gospodarczej w Polsce w kierunku modelu GOZ i promowanie jej wspólnego wdrażania poprzez angażowanie różnych środowisk na poziomie lokalnym, regionalnym, krajowym, a także unijnym i globalnym odpowiada Ministerstwo Rozwoju i Technologii. W 2019 roku opracowało mapę drogową, a jej okres realizacji określono na lata 2019–2023. Wciąż nie przygotowano zaktualizowanej wersji. W 2023 roku uchwalono Krajowy plan gospodarki odpadami 2028. To dokument strategiczny, który określa cele, kierunki oraz priorytety w zarządzaniu odpadami w Polsce. Prezentowane w nim dane w dużej mierze pochodzą jednak z 2018 roku.
– Jeżeli spojrzymy na to, gdzie jako kraj jesteśmy w kontekście GOZ, to jest to początek drogi. Oczywiście jesteśmy w stanie znaleźć mnóstwo przykładów rozwiązań dotyczących obiegu zamkniętego. To, czego nam brakuje jako podmiotowi, który patrzy na gospodarkę odpadami w skali makro, ale też szerzej na ochronę środowiska, to jasnej wizji, mapy drogowej dotyczącej tego, gdzie gospodarka obiegu zamkniętego powinna być w Polsce za pięć czy dziesięć lat – wyjaśnia Kamil Majerczak.
W ostatnich latach wskaźnik cyrkularności w Polsce spada i pozostaje wyraźnie poniżej średniej unijnej. Jednocześnie masa wytwarzanych odpadów stale rośnie. Raport Deloitte’a „Od surowca do surowca: jak blisko jesteśmy gospodarki cyrkularnej” wskazuje, że do 2050 roku zwiększy się ona o 26 proc., osiągając niemal 18 mln t. Wskaźnik recyklingu odpadów komunalnych w Polsce wzrósł 16 proc. w 2010 roku do 41 proc. w 2022 roku. W krajach takich jak Niemcy, Słowenia i Holandia, które są liderami w UE, wskaźniki są wyraźnie wyższe niż 50 proc. To oznacza, że w Polsce znaczna część masy z przetwarzania odpadów komunalnych ciągle trafia na składowiska. Według analityków firmy Deloitte jest to konsekwencja m.in. niewystarczającej mocy przerobowej instalacji termicznego przekształcania odpadów. Eksperci oceniają, że tym samym zagrożone jest osiągnięcie unijnych celów dotyczących ograniczania składowania odpadów komunalnych (do 20 proc. w 2030 roku i 10 proc. w 2035 roku) oraz ponownego użycia i recyklingu (do 60 proc. w 2030 roku i 65 proc. w 2035 roku).
– Aby ułatwić rozwój GOZ w Polsce, przede wszystkim musimy wesprzeć firmy w realizacji inwestycji. Nie mówię tu jednak o wsparciu kapitałowym. Potrzebujemy wsparcia legislacyjnego dotyczącego szybkiego procedowania tego typu inwestycji. Jesteśmy jeszcze bardzo daleko w kontekście celów, które są przed nami postawione, dotyczących m.in. recyklingu czy ograniczenia ilości składowania. Żeby je osiągnąć, musimy bardzo szybko i intensywnie zacząć inwestować. W Polsce brakuje instalacji, a one wymagają czasu na przeprocedowanie decyzji i zrealizowanie inwestycji, więc musimy zacząć działać już dzisiaj – uważa CEO PreZero Polska. – Obecnie od pomysłu do realizacji potrzebujemy około pięciu lat, z czego trzy lata trwa uzyskiwanie odpowiednich decyzji i wsparcia lokalnych społeczności w zrozumieniu tego, co chcemy zrobić. Kiedy mówimy o inwestycjach, które mają przynieść rozwój gospodarki obiegu zamkniętego i są strategiczne z punktu widzenia kraju, nie możemy czekać trzy lata na uzyskanie dokumentacji.
O praktyce wdrażania GOZ w Polsce eksperci, przedstawiciele branży i administracji publicznej rozmawiali w trakcie debaty, która odbyła się na Europejskim Kongresie Gospodarczym w Katowicach. (Newseria)